ANA SƏHİFƏ | LAYİHƏ HAQQINDA | SAYT HAQQINDA | EFFEKTİV TƏŞƏBBÜSLƏR MƏRKƏZİ | TƏDBİRLƏR | LINKLƏR | ƏLAQƏ

-AZ -RU -EN
Axtarış


Əlaqə

(99412) 497 74 31
(99412) 497 74 32

 

 

 



Qarabağ ədəbiyyatı: xronoqraf > XX əsr > Çingiz Abdullayev

Çingiz Abdullayev

(1959)

 

Azərbaycanın Xalq yazıçısı, görkəmli nasir, publisist, dünya şöhrətli detektiv romanların müəllifi Çingiz Akif oğlu Abdullayev 1959-cu il aprelin 7-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Əslən Qarabağdan, Şuşadandır.

1976-cı ildə o, Azərbaycan Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinə daxil olmuşdır. 1981-ci ildə təhsilini müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.

Əmək fəaliyyətinə 1981-ci ildən Bakı İstehsalat birliyində əvvəlcə hüquq məsləhətçisi, sonra isə böyük hüquq məsləhətçisi və şöbə rəisi kimi başlamışdır. Sonra Bakı şəhəri Əzizbəyov (indiki Xəzər) rayonu İcraiyyə Komitəsində şöbə müdiri, Qaradağ rayonu komitəsində təşkilat şöbəsinin təlimatçısı, siyasi-maarif kabinetinin müdiri vəzifələrində çalışmışdır.

1988-ci ildə beynəlxalq təcavüz problemi barədə dissertasiya müdafiə edib, hüquq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almışdır. 1991-ci ildə o, Beynəlxalq cinayət problemi barədə doktorluq dissertasiyası müdafiə etmiş, hüquq elmləri doktoru adını almışdır.

1989-cu ildən Krakov (Polşa) Universitetinin fəxri professorudur.

1990-cı ildən H.Z.Tağıyev adına Xeyriyyə Cəmiyyətinin sədri və Azərbaycan PEN-klubunun vitse- prezidentidir.

1991-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibidir. Bundan başqa, Beynəlxalq Yazıçılar İttifaqının üzvü, eyni zamanda Beynəlxalq Ədəbiyyat Fondunun  həmsədridir.

* * *

Çingiz Abdullayev ədəbi fəaliyyətə tələbəlik dövründən başlamışdır. 1983-cü ildən dövri mətbuatda oçerk, məqalə və detektiv janrında yazdığı hekayələrlə müntəzəm çıxış edir.

Çingiz Abdullayevin əsərləri 20-dən çox ölkədə tərcümə edilib çap olunub. Almaniyada, İrlandiyada, Fransada, Rusiyada kütləvi tirajla buraxılmış, 20 milyon nüsxədə olan 600-dən çox kitabı dünyada yayılmışdır.

Bütün bu kitablar onu siyasi detektiv janrında yazan ən yaxşı müasir yazıçı kimi tanıtdırmışdır. Fəxrlə deyə bilərik ki, həmyerlimiz, Xalq yazıçısı Çingiz  Abdullayev cənub-şərqi Asiyadan tutmuş Latın Amerikasınacan geniş bir ərazini əhatə edən "Mavi mələklər" romanını yazmaqla dünya detektiv ədəbiyyatında yeni "qlobal siyasi detektiv" janrının əsasını qoymuş və bütün dünyada bu janrın ustası kimi şöhrət qazanmışdır.

Onun "Mavi mələklər", "İnsan ovu", "Qanın üç rəngi", "Əfsanə hüququ" və s. romanları çağdaş siyasi detektiv janrının zirvələridir. Gerçəkliklə fantaziyanın məntiqi şəkildə uzlaşması və bir-birini tamamlaması, dünyada baş verən ictimai-siyasi hadisələr barədə səhih informasiyalar, bir çox hallarda öz təsdiqini tapan siyasi proqnozlar, hamının tanıdığı dövlət xadimlərinin təsvirində heç bir komplekslərə qapılmamaq - bütün bunlar Ç.Abdullayevin siyasi detektivlərinin üstün cəhətlərindəndir.

Yazıçının qələminin məhsulu olan "Cəhənnəmdən keçid", "Geri dönməmək", "Öz dünyanı yarat", "İnanılmaz qətl", "Atlantika üzərində ölüm", "Xammurapinin məcəlləsi", "Unudulmuş yuxu", "Yalnız özününkülər", "Professionalların oyunları", "Professionalların qaydaları", "Günəş altında zülmət" kimi casus, "Döyüşçünün yolu", "Məhkumların cənnəti", "Eramızın əvvəlindəki sui-qəsd" kimi tarixi detektivlər və başqa rəngarəng üslublu detektiv romanlar göstərir ki, Ç.Abdullayev bu janrın bütün növlərində gözəl əsərlər yaratmağın mahir ustasıdır. Buna görə də onun yaradıcılığını araşdırarkən yalnız siyasi detektivlərlə  kifayətlənmək düzgün olmaz.

* * *

Prezident İlham Əliyev 2005-ci il iyulun 12-də Çingiz Abdullayevi "Xalq yazıçısı" fəxri adı ilə təltif etmişdir.

Çingiz Abdullayev 2009-cu il aprel ayının 7-də Azərbaycanın ədəbi həyatında fəal iştirakına görə "Şöhrət" ordeni ilə təltif edilib.

* * *

Mövzuya dair:

 

Çingiz Abdullayev - mənim gənc köhnə dostum

 

Bu başlığı yazdım və düşündüm: Çingizi gənc adlandırmaq olarmı - 7 aprel 2009-cu ildə onun 50 yaşı tamam olur. Ancaq bu məqamda Çingizlə mənim ümumi dostumuz rəhmətlik Qabilin sözlərini xatırladım: 50 yaşında yazıçı hələ cavandır, 60-da qocaman, 70-də patriarx, 80-də korifey, 90-da isə artıq Qobustan qayaüstü rəsmidir.

Bu yerdə deyə bilərəm ki, Qabil mənim yaşca böyük dostum idi, Çingiz isə - Allah onu "Qobustan" yaşına çatdırsın, bir az da artıq - həmişə gənc dostum olaraq qalacaqdır.

Bu, sadəcə söz deyil - bizim iyirmi il əvvəldən başlayan, Yazıçılar Birliyində birgə çalışdığımız illər ərzində davam edən dostluğumuz çətin zamanın bütün qalmaqallarından və ən mürəkkəb həyati, ictimai situasiyalardan keçib.

Əvvəlcə Çingiz Abdullayev fenomeni barədə. Çingiz ədəbiyyata elə-belə gəlmədi, o, parlaq istedadı ilə ədəbiyyatda dərhal öz yolunu açdı. Dünyada çox populyar olan, Azərbaycanda isə o qədər də maraq kəsb etməyən detektiv janr bizim ədəbiyyatımızda öz yerini tutdu. Bütün bunlar, belə deyək, bizim "yerli səadətimizə" çevrildi. Elə ilk təcrübədən Çingizin romanları milli detektiv janrımızı əvvəlcə ümumittifaq (onun təzə yaradıcılığa başladığı illəri nəzərdə tuturam), sonra isə dünya ədəbiyyatı səviyyəsinə qaldırdı.

Təəssüf ki, başqa qeyri-adilər kimi onu da əvvəlcə qəbul etmək istəmirdilər. Muzdlu xudbinlər onun haqqında nələr uydurmurdular - guya əvəzinə başqası, başqaları yazır. Qanuni sual meydana çıxırdı: - Bəs niyə bu başqası, yaxud başqaları öz əvəzinə yox, Çingizin əvəzinə yazır? Üstəlik bir qınaq da - bu, yüngül çəkili ədəbiyyatdır… Ancaq, belə deyənlər unudurdular ki, əslində ədəbiyyat janr müxtəlifliyinin zənginliyindən ibarətdir. Dünya ədəbiyyatı xəzinəsində təkcə Servantesin, Tolstoyun, Çexovun, Balzakın, Stendalın, Marsel Prustun yaradıcılığı deyil, həm də macəra və elmi-fantastik janrın klassikləri olan ata-Dümanın, Jül Vernin, Mayn Ridin, fenimor Kuperin, Stivensonun, Herbert Uelsin, Cek Londonun romanları yer alıb. Əgər sırf detektiv əsərlərə müraciət etməli olsaq, bu janrın sələfi sayılan Edqar Ponun hekayələri ilə bərabər dünyanın milyonlarla oxucusu Konan Doylun, Aqati Kristinin, Jorj Simenonun kitabları ilə də hesablaşır. Və əgər Şerlok Holms, Puaro, komissar Meqre, Niro Vulf dəyərli personajlardırsa, həmyerlimizin fantaziyası ilə yaranmış Dronqo da belə fövqəl fiqurlardandır.

Lakin sadaladığımız, qərb personajları siyasətdən tamamilə uzaq olduqları halda, Dronqo bütövlükdə siyasiləşmiş obrazdır. Bundan əlavə, o, bizim müasir gerçəkliyimizin kəskin siyasi toqquşmaları fonunda qələmə alınıb.

Mən Çingiz Abdullayev yaradıcılığını dəyərləndirməyən adamlarla mübahisə etməli olmuşam. Demişəm ki, təsəvvür edin bir erməni yazıçısı belə fantastik tirajla, belə çox dillərə tərcümə olunmaqla Rusiyada, bütün postsovet məkanında, həmçinin Türkiyədə, bir çox Qərb ölkələrində çap olunur, dərhal deyərdik ki, ax, ermənilər, onların hər yerdə əli var, görün öz soydaşları üçün nələr edirlər. Ancaq biz öz həmyerlimizin uğurları ilə fəxr etmək əvəzinə onu sancmağa çalışırıq. Əlbəttə, Çingiz belə şeylərə o qədər də əhəmiyyət vermir. O, özünün belə "opponentlərini" çox zaman cavabsız qoyur. Çingiz onlara sistemli nəşr olunan, bir-birinin ardınca çıxan və dərhal özünün yeni oxucu çevrəsini tapan kitabları ilə cavab verir. Necə oldusa məndən soruşdular ki, Çingiz Abdullayevin axırıncı romanının adı nədir. Mən zarafata keçdim: - Siz bu həftə, yoxsa ötən həftə yazdığı romanını soruşursunuz?

Hər həftə olmasa da, uzaqbaşı Çingiz iki-üç aydan bir təzə əsərini yazır. Qeyri-adi istedadı onun fenomenal zəhmətkeşliyi ilə birləşəndə həqiqətən məhsuldarlığın möcüzəsi yaranır…

Mənə bağışladığı kitablarını işdəki kabinetimdə saxlayıram, evimdəki rəfin bütöv bir cərgəsini isə onun avtoqraf yazdığı romanları zəbt edib. Bir neçə il bundan əvvəl zəlzələ baş verərkən bu cərgə "musiqi mərkəzi"nin üstünə aşıb onu əzmişdi. Hərdən zarafat edirəm ki, sən mənə bir "musiqi mərkəzi" borclusan.

Çingizlə gecə avtobusunda Madriddən Barselona getdiyimiz günü xatırlayıram. Bütün gecəni, bütün yol boyu boynuma alıram ki, mən yatdım, ancaq o, öz notbukunda yazdı. Bütün günümüzü Barselonda birgə keçirdik; şəhərə çıxdıq, muzeylərə baxdıq, nahar etdik və axşam yenə avtobusla Madridə qayıtdıq. Gecə avtobusunda yenə də mən yatdım, Çingiz işlədi. Yuxusuz və istirahətsiz yazmaq inanılmaz xüsusiyyətdir və bu, hörmətə layiq olduğu qədər də heyrətamizdir. Bu, təkcə söz seçmək, fraza qurmaq bacarığı deyil. Kəskin süjetlər düşünmək müxtəlif həyati həqiqətləri bədii həqiqətə çevirmək xüsusi məharət tələb edir

- Mən inanmıram ki, sən nəşr olunmuş yüz kitabının fabulasını xatırlayasan, heç olmasa onların adları yadındadır? - soruşuram.

Sən demə, o, xatırlayır və nəinki xatırlayır, hətta yaratdığı personajlarının həyati dəyişikliyini izləyir.

Beləliklə, Çingiz Abdullayev fenomeni bütün mübahisələrə çon qoyanda onun bəzi vicdanlı və obyektiv opponentləri bu reallığı etiraf etmək və qəbul etmək məcburiyyətində qaldılar.

Çingizin çox güclü fantaziyasının obyekti təkcə kitabları deyil, həm də onun təsəvvür edilməyən gerçək həyatı, şəxsi bioqrafiyasıdır. Bizim ümumi dostlarımızdan biri gözəl deyib ki, Çingizin bioqrafiyasındakı faktları sıralasaq, ona yüz yaş vermək olar. Çingiz hər hansı bir hadisəni danışanda, yaxud nədənsə xəbər verəndə mən hiss olunmadan onun mübaliğəsinə endirim kofisenti ilə yanaşıram. Hərdən mən onu Taraskon Tartareni adlandırıram. Afons Dodun romanını oxuyanlar bilir ki, bu gözəl personajın adı bir çox mübaliğələrdə hallanır.

Çingizin ədəbi istedadına hörmət etməklə yanaşı, onun insani keyfiyyətlərini də yüksək qiymətləndirirəm. Xeyirxahlıq, gülərüzlülük dostluqda etibar, prinsipiallıq və sayıqlıq, köməyə ehtiyacı olanlara əl uzatmaq, böyüklərə hörmətlə yanaşmaq bu keyfiyyətlərdəndir.

Çingiz sədaqətli ailə başçısıdır. Mən bilirəm o, öz valideynlərinə hansı qayğılarla yanaşırdı və yanaşır, atasının xatirəsi ona necə əzizdir, anasına qarşı necə diqqətlidir. Mən haçansa yazmışdım ki, həyat borcdur - valideynlərimizdən alıb uşaqlarımıza qaytarırıq. Ləyaqətli valideynlərindən aldığı bu borcu Çingiz ləyaqətlə öz övladlarına ötürməyə çalışır. Gözəl həyat yoldaşı Züleyxa xanımı Çingizlə lap gənc yaşlarından aralarında yaranmış romantik münasibət birləşdirir. Onlar az qala küçə qapısı eyni olan bir binada yaşayıblar. Qonşuluq münasibətləri böyük duyğularla nəticələnib. Gözəl uşaqlar isə məlum olduğu kimi, əsl məhəbbətdən doğulur.

Çingiz güclü yumor hissinə malik adamdır. Yadıma gəlir ki, həyatımın çətin vaxtları idi, heç nə yaza bilmir, işləyə bilmir, hətta heç nə oxuya bilmirdim - Çingiz Abdullayevin kitablarından başqa. Özünün kəskin süjeti ilə (onlardan ayrılmaq olmurdu) bu kitablar məni ağır düşüncələrdən, qaranlıq duyğulardan xilas etdi. Məhz o zaman - bu da paradoksdur - mən Çingizin detektiv stilində nəsə yazdım, ancaq yumoristik planda. Bu parodiya deyildi, onun mövzusunun, obrazlarının, ideyasının, üslub xüsusiyyətlərinin mənim tərəfimdən nəsə bir parafraz şəklinə salınmağı idi. Bilirdim ki, o, inciməyəcək. Birincisi, ona olan isti, dost münasibətimə görə, ikincisi, mən bunu onun yumor hissinə hesablamışdım. Axı yumor hissi yalnız o zaman baş qaldırmır ki, başqası ilə zarafat edirsən, o zaman da olur ki, belə zarafatları təbəssümlə öz ünvanına qəbul edirsən.

Mənim "Paqonlu kabusların əmri" əsərim "Literaturnaya qazeta"da dərc olunmuşdu və onda Çingiz növbəti dəfə Moskvaya gedirdi, xahiş etdim ki, qəzetdən mənim qonorarımı da alsın. O, belə də etdi, lakin bunları deməyi də unutmadı: - Bütün İttifaqda məni biabır etməyiniz bəs deyildi, üstəlik buna görə qonorar almağı da mənə tapşırdınız.

Şübhəsiz ki, bu da zarafat idi, mən bunu zarafat kimi qəbul etmişdim və xatırladıram ki, mən yumor hissindən uzaq deyiləm.

Mən bu qeydlərimi yubiley yazısı hesab etmirəm, dediklərim tam tərifdən ibarət olmasın deyə bal çəlləyinə bir qaşıq qətran qatmaq istəyirəm. Deyəcəyimin özü də mənim dostumun xarakterindəki məxsusi cizgilərdəndir…

Beləliklə, hansısa qəzetdə oxudum ki, güllələnməzdən öncə Çauşesko deyib: - Ax, bu lənətə gəlmiş Qarabağ!

Mən bu barədə Çingizə danışdım. Müəyyən vaxt keçəndən sonra Çingiz mənə dedi:

- Anar müəllim, siz bilirsiniz Çauşesko edamdan qabaq nə deyib?

Dərhal işin nə yerdə olduğunu fikirləşib soruşdum:

- Nə deyib ki, o?

- Çauşesko deyib: - Ax, bu lənətə gəlmiş Qarabağ!

- Bəs sən haradan bilirsən bunu?

- Mən bütün mənbələrimi aça bilmərəm axı…

* * *

…Nəhayət, mən nə demək istərdim. Üç il bundan əvvəl bir neçə yazıçı ilə birlikdə Çingiz Abdullayevi də Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adına təqdim etmişdim. O zaman onun 47 yaşı vardı. Prezident İlham Əliyev ona daha yüksək fəxri ad - Xalq yazıçısı adı verilməsini layiq bilmişdi. Əlbəttə, mən hörmətli Prezidentimizin bu korrektəsinə çox sevinmişdim.

Beləliklə, Çingiz Abdullayev Azərbaycanın ən cavan Xalq yazıçısı oldu və bu adı başqalarından fərqli olaraq 50 yaşından əvvəl aldı.

Əzizim Çingiz! Bilirəm ki, sənin yubiley günlərində az məqalələr dərc olunmayacaq, sən dünyanın hər yerindən təbriklər alacaqsan. Bir il əvvəl bu qeydləri yazan, ancaq indi çap etdirən mən isə təbrik edənlər arasında birinci olub sənə yeni uğurlar, yeni kitablar, yeni səfərlər və yeni maraqlı görüşlər, həmçinin böyük ailə səadəti və əlbəttə ki, "Qobustan" uzunömürlülüyü arzulayıram.

 

Anar

 

Mənbə:

“Ədəbiyyat” qəzəti

 

 



Baku

World time




Xəbərlər

Azerbaycanli.org yeni dizaynda görüşünüzə gəlir [2014-04-11]


ətraflı

Xalqların öz müqəddəratını təyinetmə prinsipi işğalçılara şamil edilmir [2014-04-11]

ətraflı

Əlaqələrimizə zərər vuracaq hər hansı addıma imkan verməyəcəyik [2014-04-05]

Türkiyə baş naziri növbəti seçkidə qələbədən sonra ilk səfərini Azərbaycana edib


ətraflı

Türkiyədə hakim partiyanın növbəti zəfəri [2014-03-31]

Bələdiyyə seçkilərində qələbədən sonra baş nazir Ərdoğan prezidentlik yarışına hazırlaşa bilər


ətraflı

AŞPA komitəsində miqrasiya və qaçqınlar problemi müzakirə edilib [2014-03-16]

Deputat Rövşən Rzayevin azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkünlərlə bağlı təklifi qəbul olunub


ətraflı

Reyqanın gündəliyindəki Qarabağ qeydləri [2014-03-08]

ABŞ rəsmi dairələri Qarabağ münaqişəsindən nə vaxt və necə xəbər tutub? Araşdırma


ətraflı

İsraildə bir il davam etmiş “Xocalıya ədalət” sərgisinə yekun vurulub [2014-03-03]

10 şəhərdə nümayiş olunan sərginin “Rəy kitabı” Milli Məclisin deputatı Fuad Muradova təqdim edilib


ətraflı

“Dünya Xocalıda nə baş verdiyi barədə düşünməlidir” [2014-02-27]

ətraflı

“O torpaqlarda onlar bizimlə birgə yaşayacaqlar” [2014-02-26]

Millət vəkili Dağlıq Qarabağın erməni icması ilə dialoq haqqında” - VİDEO


ətraflı

Xocalı həqiqətləri dünyanın gözündə [2014-02-24]

ətraflı

Digər xəbərlər

Site by Premium AD, 2009